Een rustige woonstraat in Rotterdam, kwart over twee op een doordeweekse middag. Een paar bewoners halen boodschappen, een pakketbezorger stopt even verderop. Niemand denkt aan een hartstilstand, tot het gebeurt. Dit verzonnen maar herkenbare scenario laat zien hoe de minuten na zo'n moment verlopen en wat een buurt of VvE vooraf zelf kan regelen.

14.17 uur: een voorbijganger zakt in elkaar bij het fietsenrek

Een man van middelbare leeftijd loopt over de stoep, blijft even staan en valt dan zonder waarschuwing om. Een bewoonster die net haar fiets op slot zet, ziet het gebeuren. Ze spreekt hem aan en schudt aan zijn schouders, maar hij reageert niet. Zijn ademhaling klinkt onregelmatig en snurkend, of is helemaal weg.

Dat laatste is een belangrijk signaal. Bij een hartstilstand komt het vaak voor dat iemand nog even 'happend' ademt. Dat lijkt op ademhalen, maar is het niet. Twijfel je? Ga er dan van uit dat het om een hartstilstand gaat. Bel 112, zet de telefoon op de luidspreker en begin met borstcompressies. De meldkamer helpt je stap voor stap en kan ook burgerhulpverleners in de buurt oproepen via HartslagNu.

14.19 uur: een straat die opeens wakker wordt

De bewoonster roept om hulp. Een buurman komt naar buiten en neemt het bellen over, terwijl zij blijft drukken: stevig, in het midden van de borst, in een hoog tempo. Een tweede bewoner vraagt hardop wat iedereen denkt: "Hangt hier ergens een AED?"

Op dat moment blijkt hoe weinig mensen dat weten. De een denkt aan de sporthal, de ander aan de supermarkt een paar straten verderop. Maar die is misschien gesloten, of het apparaat hangt binnen achter een deur die op slot zit.

Waar is die AED eigenlijk?

In ons scenario heeft de meldkamer intussen burgerhulpverleners gealarmeerd. Eén van hen krijgt de opdracht om een AED op te halen. De dichtstbijzijnde geregistreerde AED hangt in een buitenkast aan een bedrijfspand, een flink eind lopen. De hulpverlener rent, opent de kast met de code uit het bericht en rent terug.

Ondertussen wisselen de buurtbewoners elkaar af bij de borstcompressies. Dat is zwaar werk, en afwisselen houdt de kwaliteit hoog. Als de AED aankomt, gaat alles snel:

  • Het apparaat gaat aan en geeft gesproken instructies.

  • De elektroden worden op de ontblote borst geplakt, zoals de afbeeldingen aangeven.

  • De AED analyseert het hartritme en bepaalt zelf of een schok nodig is.

  • Daarna gaan de compressies verder tot de ambulance het overneemt.

Je kunt met een AED niets verkeerd doen: het apparaat geeft alleen een schok als dat nodig is. Toch laat dit scenario zien waar het knelt. Niet het gebruik kost de meeste tijd, maar de weg ernaartoe. Hoe sneller er een AED is, hoe groter de kans dat de hulp op tijd komt.

Een week later: de VvE zit om tafel

Hoe het met de man afloopt, laten we in dit verzonnen voorbeeld in het midden. Maar wat de straat ervan leert, is heel concreet. Op de eerstvolgende vergadering van de VvE komt de vraag op tafel: waarom hangt er bij ons in de straat geen AED? Wie dat bespreekt, komt al snel uit bij drie onderwerpen.

De plek en de kast

Een AED die alleen tijdens kantoortijden bereikbaar is, helpt 's avonds en in het weekend niemand. Daarom kiezen veel buurten voor een buitenkast op een zichtbare, goed verlichte plek, bijvoorbeeld bij de entree van een appartementencomplex. Een verwarmde kast is aan te raden, omdat batterij en elektroden niet goed tegen vorst kunnen. Met een kast die met een code opengaat, kan de meldkamer de code aan hulpverleners doorgeven.

Het apparaat zelf

Wie zich oriënteert op AED kopen, ziet al snel dat er verschillende merken en uitvoeringen zijn. Een overzicht als AED kopen laat zien hoe semi- en volautomatische AED's van elkaar verschillen. Bij een semi-automaat druk je zelf op de schokknop, bij een volautomaat gaat de schok vanzelf. Voor een woonstraat is ook handig om te weten of het apparaat geschikt is voor kinderen, met aparte kinderelektroden of een kindstand.

Beheer en registratie

Een AED aan de muur is pas een AED die werkt als iemand ernaar omkijkt. Spreek af wie maandelijks controleert of het statuslampje goed staat, en houd de houdbaarheid van batterij en elektroden in de gaten. Sommige leveranciers nemen dat beheer over en vervangen onderdelen automatisch. Registreer de AED ook bij HartslagNu. Alleen dan weet de meldkamer dat hij er hangt en kan hij bij een melding in de buurt worden ingezet.

Wat je als buurt al morgen kunt doen

Een AED regel je niet in een middag, maar beginnen kan meteen. Kijk op de kaart van HartslagNu waar de dichtstbijzijnde AED in jouw straat hangt en of die dag en nacht bereikbaar is. Vraag buren of ze een reanimatiecursus willen volgen. Samen gaat dat vaak makkelijker, en wie getraind is, kan zich aanmelden als burgerhulpverlener. Zet het onderwerp op de agenda van je VvE of bewonersvereniging. Soms is er budget, soms een lokale ondernemer die wil meebetalen, en soms een buurtinitiatief waar je bij kunt aansluiten.

De dinsdagmiddag uit dit scenario kan in elke Rotterdamse straat plaatsvinden, in Charlois net zo goed als in Hillegersberg of Schiedam. Of de hulp dan op tijd komt, hangt minder af van geluk dan van wat een buurt van tevoren heeft geregeld. Iedereen kan levens redden, zeker als de AED om de hoek hangt.